Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

In Memoriam Martien Pardoel

Door Jos Kruisbergen

Mister Leste Mert, Mister Kathedraal, Mister Muziek, Mister Cultuur en Mister Politiek

Het was tegen de klok van negen uur ’s avonds toen Martien Pardoel mij belde. „Jos, ik heb slecht nieuws. Ik ben vandaag naar het ziekenhuis geweest en ik ben ongeneeslijk ziek.” Daarna viel er een stilte. Je weet op zo’n moment niet wat je moet zeggen. Dat het allemaal zo snel zou gaan, had volgens mij niemand kunnen vermoeden. We hielden daarna regelmatig contact. Zijn stem werd steeds zwakker. Op een gegeven moment vroeg Martien of ik nog een keer bij hem langs wilde komen. Die vraag zou uiteindelijk een heel bijzondere betekenis krijgen. Afgelopen woensdag bezocht ik Martien in het voortreffelijke hospice in Druten. We hebben daar ruim een uur samen gezeten. Nou ja, gesproken… Martien kon eigenlijk alleen nog maar fluisteren. Dat vond hij verschrikkelijk. Hij wilde zo graag nog praten.

Tijdens ons gesprek kwam regelmatig een vrijwilligster binnen. Steeds was er weer iemand die Martien wilde bezoeken. Hij had een klein boekje waarin hij alles opschreef. Wie er wilde komen, werd daarin genoteerd en vervolgens regelde zijn dochter Veronique de bezoekafspraken. Dat er steeds weer mensen naar hem toe wilden komen, zegt misschien wel alles over de plaats die Martien in het leven van zoveel mensen innam. Toen ik wilde vertrekken, vroeg hij steeds of ik nog even wilde blijven. „Ik wil zo graag leven”, fluisterde hij. Die woorden kwamen diep bij mij binnen. Martien wilde nog zo graag verder. Hij had nog zoveel te geven, zoveel te vertellen en zoveel om voor te leven. Helaas heeft Martien de strijd verloren.

Een leven vol betrokkenheid

Met het overlijden van Martien Pardoel verliest Druten, maar eigenlijk heel Maas en Waal, een bijzonder en markant mens. Martien was Mister Leste Mert, een begrip in Druten. Maar hij was zoveel meer: Mister Kathedraal, Mister Muziek, Mister Cultuur en Mister Politiek. Hij was een wandelende encyclopedie. Hij wist ontzettend veel over de geschiedenis, cultuur, muziek, verenigingen en politiek. Maar het was vooral zijn enorme betrokkenheid die hem bijzonder maakte. Als Martien ergens in geloofde, zette hij zich ervoor in. Met volle overtuiging en altijd vanuit de gedachte dat hij iets voor zijn omgeving kon betekenen.

Mister Politiek

Martien was jarenlang actief in de gemeentepolitiek van Druten. Hij was raadslid en later wethouder van de gemeente Druten. Maar Martien was geen politicus die alleen vanuit het gemeentehuis opereerde. Hij stond midden tussen de mensen. Hij luisterde naar inwoners, sprak met verenigingen en probeerde waar mogelijk iets voor anderen te betekenen. Voor hem was politiek geen doel op zich. Het ging om de gemeenschap en om de mensen die daarin woonden. Ook na zijn politieke loopbaan bleef hij zich inzetten voor Druten en voor allerlei maatschappelijke, culturele en sociale initiatieven. Mister Politiek was daarom een naam die hem goed paste.

Zijn hart voor de Ewaldenkerk

Een bijzondere plaats in Martiens leven was de Ewaldenkerk in Druten. Ook voor het behoud van deze kerk heeft hij zich jarenlang ingezet. Hij maakte zich sterk voor subsidies voor de restauratie en zette zich bovendien enorm in voor de restauratie van het kerkorgel. Dat was Martien ten voeten uit. Als hij vond dat iets voor Druten behouden moest blijven, ging hij ervoor. De kerk, het orgel, de muziek, de cultuur en de geschiedenis waren voor hem onlosmakelijk verbonden met Druten en met de gemeenschap waarvan hij zo veel hield.

Onze gezamenlijke herinneringen

Ik kende Martien al vanaf de lagere school in Wamel. Later kruisten onze wegen elkaar opnieuw, vooral door mijn filmwerk. Toen ik in Hilversum voorstelde om de Leste Mert eens op televisie te brengen, werd daar aanvankelijk om gelachen. Behalve door mijn baas bij RTL, Henny de Vos. Hij had er vertrouwen in dat er iets moois van kon worden. En hij kreeg gelijk, het ging de hele wereld door. De Leste Mert kwam op televisie en daarna nog verschillende keren. Martien was daar natuurlijk helemaal in zijn element.

Ook kwam Martien altijd naar onze filmvoorstellingen. Hij was een trouwe bezoeker en genoot ervan om de verhalen en beelden uit Maas en Waal samen met anderen te bekijken. Juist daarom doet het extra pijn dat hij onze laatste film, die over Martien zelf ging, door zijn ziekte niet meer heeft kunnen zien.

Een film over zijn leven en zijn betekenis voor Druten, terwijl hij er zelf niet meer bij kon zijn. Dat blijft een verdrietige gedachte. Een andere herinnering zal mij altijd bijblijven. Leste Mert. Het was een regenachtige ochtend, pikdonker. Ik liep om vijf uur ’s morgens over de Hogestraat in Druten. Wie kwam ik daar tegen? Juist: Martien, hij was voorzitter van De Leste Mert. „Kom”, zei hij. „We gaan eerst koffie drinken. En straks kom je maar naar het gemeentehuis. Daar kunnen we een paar bakken snert eten.” Zo was Martien. Altijd onderweg, altijd betrokken en altijd in voor een praatje.

De Kathedraal van Druten

Samen filmden we ook de Leste Mert in de nacht, met de prachtig verlichte kerktoren van de Kathedraal van Druten op de achtergrond. De klok sloeg zes uur. Voor Martien was die kerk veel meer dan een gebouw. Hij sprak er met liefde en trots over: zijn Kathedraal van Druten. Die beelden hebben nu een heel andere betekenis gekregen.

Ereburger van Druten

Zijn grote betekenis voor Druten werd ook officieel erkend. Op een middag, om twaalf uur, stond in het gemeentehuis de erwtensoep klaar. De burgemeester kwam naar mij toe. „Jos, zou jij vanavond even willen filmen? Martien wordt door de gemeente onderscheiden.” Martien werd Ereburger van Druten. Tijdens de uitreiking, in het bijzijn van zijn vrouw Hanny en dochter Veronique, werd Martien zichtbaar emotioneel. Ik vroeg hem later voor de camera waarom hij zo moest huilen. Maar eigenlijk wist ik het antwoord wel. Er ging op dat moment zoveel door hem heen. Martien heeft in zijn leven verschillende onderscheidingen en waarderingen ontvangen. Ze waren een erkenning voor alles wat hij gedurende zijn leven voor Druten en zijn inwoners heeft gedaan.

Een man van het volk

Martien kende ontzettend veel mensen en wist wat er speelde in de dorpen. Voor hem maakte het niet uit wie je was. Iedereen telde mee. Hij zette zich in voor de politiek, de Leste Mert, cultuur, muziek, de kerk, verenigingen en Dodenherdenking. Hij was overal waar iets gebeurde en waar mensen elkaar nodig hadden. Dat maakte hem voor velen tot een man van het volk.

Een blijvende herinnering

Als er één man is die een blijvende herinnering op een bijzondere plek verdient, dan is het Martien Pardoel. En dan denk ik terug aan afgelopen woensdag, aan dat kleine kamertje in het hospice. Aan Martien, die alleen nog kon fluisteren. Aan zijn tranen. Aan die ene zin: „Ik wil zo graag leven.” Die woorden zal ik nooit vergeten. Weet je, Martien, je hebt geleefd. En hoe.

Je hebt je sporen nagelaten in Druten en in heel Maas en Waal. In de politiek, bij de Leste Mert, in de kerk, in de muziek en cultuur, voor de oorlogsslachtoffers, bij verenigingen en vooral in de harten van de mensen die je hebt ontmoet. Je was een markant mens. Mister Leste Mert. Mister Kathedraal.
Mister Muziek. Mister Cultuur. Mister Politiek.

Maar bovenal was je Martien, en niet te vergeten Hanny en Veronique, die altijd achter je stonden en je steunden waar nodig was. Een man die zich met hart en ziel inzette voor zijn gemeenschap. De klok van jouw Kathedraal van Druten zal blijven klinken. En misschien komt er ooit een plaquette waarop jouw naam staat. Een blijvende herinnering aan een man die zoveel voor Druten heeft betekend. Daar zou jij, Martien, ongetwijfeld trots op zijn geweest. En nu, na alles wat je in je leven hebt bereikt en voor zoveel mensen hebt betekend, mag je rusten. Je ouders, je broer, je vader en moeder zullen je met trots ontvangen in de hemel. Zij zullen weten hoeveel je hebt gedaan, hoeveel je hebt betekend en hoeveel mensen van je hielden.

Martien, je hebt je leven gegeven aan de gemeenschap. Nu is het tijd om te rusten.

Rust zacht, lieve Martien.

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Gered van de sloop: De Tuut opent opnieuw haar deuren

In het Land van Maas en Waal is de strijd tegen het water al eeuwenlang een vertrouwd gegeven. Wanneer de Maas buiten haar oevers trad, kwamen uitgestrekte delen van het polderlandschap onder water te staan. Om dat probleem aan te pakken werd in 1918 in Appeltern het stoomgemaal De Tuut gebouwd. Het gemaal kreeg de belangrijke taak om overtollig water uit de polders naar de Maas af te voeren.

„Het ging om een gebied van ruim 10.000 hectare,” vertelt dijkgraaf Gerrit Kok van het Waterschap Rivierenland. „Bij hoogwater moest al dat overtollige water zo snel mogelijk worden weggepompt.” Volgens Klaas Scarloo stroomde het water vanuit het Maas-Waalkanaal de polders binnen, waardoor de noodzaak van een krachtig gemaal groot was.

Na tientallen jaren trouwe dienst raakte het stoomgemaal echter verouderd. De Tuut stond zelfs op het punt om gesloopt te worden. Dat vooruitzicht was voor Jan Reijnen, voorzitter van Stichting Baet en Borgh, onacceptabel. Hij zette een grootschalige campagne op touw om dit bijzondere stukje cultuurhistorie voor het Land van Maas en Waal te behouden.

Wat volgde was een restauratieproject van bijna twintig jaar, gedragen door een grote groep vrijwilligers. Hun inzet werd uiteindelijk beloond. Op 7 mei 2004 werd De Tuut, in aanwezigheid van tientallen genodigden, feestelijk heropend.

Voor oud-polderbestuurder Maurice Termont was het een bijzonder moment. „Dit had ik nooit verwacht,” vertelt hij. „Vroeger hielden we de waterberichten van Rijkswaterstaat nauwlettend in de gaten. Als het peil bij Borgharen 42 meter boven NAP bereikte, wisten we dat het tijd was om te gaan stoken.”

De historische opening werd vastgelegd door cineast Jos Kruisbergen en zijn assistent Geert Megens, zodat ook toekomstige generaties kunnen zien hoe een bijna verloren monument nieuw leven kreeg.

Inmiddels heeft het oude dieselgemaal plaatsgemaakt voor een elektrisch gemaal, maar De Tuut zelf is behouden gebleven als tastbare herinnering aan de waterstaatsgeschiedenis van de regio. Met zichtbare trots kijkt Jan Reijnen terug op het resultaat. „Gelukkig is dit unieke stukje cultureel erfgoed bewaard gebleven.”

Ook vrijwilliger Christoffel Heijkoop beseft hoe bijzonder dat is. „Dit is een historisch moment,” zegt hij.

Reijnen benadrukt vooral de enorme inzet van de vrijwilligers. „Ik ben trots op iedereen die zich jarenlang heeft ingezet. Om de veertien dagen offerden zij hun vrije zaterdag op voor de restauratie van De Tuut. En natuurlijk moesten hun vrouwen of echtgenotes dat allemaal maar goed vinden. Vaak kwamen ze na een dag werken thuis met vuile kleren die meteen naast de wasmachine gelegd moesten worden, anders kwamen ze het huis niet meer in,” zegt hij lachend.

Dankzij die gezamenlijke inspanning bleef De Tuut behouden voor toekomstige generaties. Het voormalige stoomgemaal vertelt nog altijd het verhaal van de strijd tegen het water én van de mensen die weigerden een uniek stuk geschiedenis verloren te laten gaan.

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Rivieren dalen in Maas en Waal: sproeiers draaien, ponten varen

Door Jos Kruisbergen (graag delen dit verhaal)

De rivieren in Maas en Waal dalen. De droogte is overal zichtbaar. Sproeiers draaien op volle kracht, boeren proberen hun gewassen van voldoende water te voorzien en de Maasponten blijven varen.

Bij de stuw van Lith komt op dit moment ongeveer 20.000 liter water per seconde voorbij. Dat is een enorm verschil met de beelden die we vroeger maakte met veerman Peer Witsel. Toen stond het water juist bijzonder hoog. Peer vertelde mij destijds: „Hier komt op dit moment 2 miljoen liter water per seconde door de stuw.” Wat een verschil met de situatie van vandaag.

Wie nu door Maas en Waal rijdt, ziet hoe bijzonder en veranderlijk de natuur kan zijn. Op sommige plaatsen waar vroeger nauwelijks water stond, staat nu juist wel water. Het landschap blijft voortdurend veranderen. Oudere mensen zeggen het treffend: de natuur is niet te regelen. Een oude fruitteler vertelde mij ooit met Kerstmis: „Is het gras wit of groen?” Mensen die hun hele leven met de natuur hebben gewerkt, konden aan kleine veranderingen vaak al zien wat er te wachten stond.

Waarom deze film?

Wij hebben inmiddels plakboeken vol met prachtige reacties op ons filmwerk. Maar rivierbewoners kijken toch anders naar het water. Ze zijn ermee opgegroeid. Het water hoort bij hun leven, hun geschiedenis en hun herinneringen. Iedereen heeft zijn eigen manier van kijken en beleven. Daarom is het belangrijk om ook deze periode vast te leggen. Want over jaren kunnen mensen misschien terugkijken en zeggen: weet je nog hoe laag het water toen stond?

Vooral ouderen die niet meer gemakkelijk de deur uit kunnen, kunnen via deze beelden opnieuw genieten van het landschap dat zij vroeger dagelijks zagen. In verzorgingstehuizen, Alzheimercafés, scholen, waterschappen en universiteiten kunnen deze beelden mensen samenbrengen en gesprekken op gang brengen over water, natuur en de veranderingen in ons rivierengebied. De natuur is prachtig. Maar we moeten er ook zuinig op zijn. En daar maak ik mij grote zorgen over.

Onder het mom van natuurontwikkeling worden op verschillende plaatsen plannen gemaakt waarbij plassen worden volgestort met baggerslib. Dat roept bij veel mensen vragen op over de bescherming van ons grond- en oppervlaktewater. Juist in een tijd waarin water steeds belangrijker wordt, moeten we zorgvuldig omgaan met wat we in onze bodem en in onze omgeving brengen. Daarom ben ik trots op het Burgercollectief uit Dreumel, dat zich inzet tegen de slibstort en aandacht blijft vragen voor de bescherming van onze leefomgeving.

En dan kom ik bij Ans Mol.
Ans Mol was in het verleden wethouder van de gemeente West Maas en Waal en stond toen op de barricade tegen de slibstort. Inmiddels is zij gedeputeerde van de provincie Gelderland. Sinds 28 juni 2023 is zij gedeputeerde en heeft zij onder meer Water en klimaatadaptatie, Energie en klimaat, een gezonde en veilige leefomgeving en Vergunningen, Toezicht en Handhaving in haar portefeuille.

Dat maakt mijn vraag des te interessanter:

Hoe kijkt Ans Mol er nu tegenaan?

Zij stond vroeger tegenover de slibstort. Nu zit zij als gedeputeerde dicht bij de knoppen die gaan over water, klimaatadaptatie en vergunningverlening, toezicht en handhaving. Wat betekent dat voor de bescherming van ons water?

En misschien nog belangrijker: wat gaat er gebeuren met het slib dat al is gestort? Moet vervuild materiaal uiteindelijk weer uit onze omgeving worden weggehaald? En wie is daarvoor verantwoordelijk?

Ik weet dat de portefeuille natuur officieel bij gedeputeerde Harold Zoet ligt. Maar water en de bescherming van onze leefomgeving raken natuurlijk verschillende beleidsterreinen. Juist daarom is samenwerking tussen bestuurders zo belangrijk. Ons drinkwater is een groot goed. Daar hebben niet alleen wij recht op, maar ook onze kinderen en de generaties die na ons komen. De bestuurders die vandaag aan de knoppen zitten, kunnen daar verschil in maken. Water is van ons allemaal. Laten we er zuinig op zijn.

De film is te zien op de site van de Jos Kruisbergen Stichting.

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Zomers vertier in, aan en op de Gouden Ham (2018)

De Gouden Ham is in de zomer een plek waar water, recreatie en herinneringen samenkomen. Zwemmers, zonaanbidders, zeilers en vissers weten de prachtige recreatieplas in het Land van Maas en Waal ieder jaar weer te vinden.

Een van hen was Pim Muilenberg. Hij had een bijzondere band met het water en met de Gouden Ham. Al vanaf zijn veertiende voer hij op de rivieren. Later werd hij schipper op het Pontje Ham en nog vaak was hij met zijn hengel aan de waterkant te vinden. Bijzonder is dat Muilenberg zelfs heeft meegeholpen met het graven van de Gouden Ham.

„Het is onvoorstelbaar hoeveel mensen hier dagelijks komen”, vertelde hij aan Jos Kruisbergen. „Zelfs uit Brabant komen ze naar het mooie Land van Maas en Waal.” De beelden van Kruisbergen onderstrepen zijn woorden. Op en rond het water is het volop genieten: mensen zwemmen, liggen in de zon, varen met bootjes en zeilen over het water.

Voor Pim Muilenberg was er echter één plek die er bovenuit stak. „Als de zon schijnt, is het overal mooi. Maar hier, bij Pontje Ham, dat is voor mij het mooiste plekje.”

Een bijzondere herinnering

Pim Muilenberg is inmiddels overleden. Zijn verhalen en de filmbeelden van Jos Kruisbergen bewaren de herinnering aan hem en aan de Gouden Ham. Het zijn beelden uit een tijd waarin het zomerse leven aan het water prachtig werd vastgelegd.

Ook nu trekt Jos Kruisbergen er samen met zijn vrouw Corrie op uit. Dagenlang struinden zij langs de Maas en door het Land van Maas en Waal, op zoek naar mooie momenten en herkenbare beelden. De muziekkeuze voor deze film is van Corrie Kruisbergen.

Zelfs op een warme zomerdag, wanneer de thermometer richting de 34 graden gaat, blijft Kruisbergen filmen. Zijn beelden vinden inmiddels een breed publiek. Mensen in ziekenhuizen, verzorgingstehuizen en Alzheimer Cafés genieten keer op keer van de herkenbare beelden van het Land van Maas en Waal.

Op verzoek opnieuw te zien

Onlangs kwam er een verzoek binnen om Zomers vertier in, aan en op de Gouden Ham opnieuw te vertonen. Een mooi bewijs dat oude filmbeelden nog altijd herinneringen oproepen en mensen met elkaar verbinden.

De film is te bekijken via de website van de Jos Kruisbergen Stichting. Zo blijft het zomerse leven aan de Gouden Ham, samen met de verhalen van mensen als Pim Muilenberg, bewaard voor de toekomst.

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Walraven & Bevers en de gloriedagen van de meubelindustrie in Maas en Waal

Met het verdwijnen van de laatste gebouwen van Walraven & Bevers verdwijnt opnieuw een zichtbaar stuk geschiedenis uit Beneden-Leeuwen. Waar ooit honderden mensen dagelijks naar hun werk gingen, klinken nu de geluiden van sloophamers en machines. Toch leven de herinneringen voort aan een tijd waarin Maas en Waal bekendstond als een van de belangrijkste meubelregio’s van Nederland.

Voor de camera van Jos Kruisbergen vertelt Wim van Wamel over die bijzondere periode. Een tijd waarin vakmanschap, ondernemerschap en hard werken de streek op de kaart zetten. Walraven & Bevers begon bescheiden in een schuur aan de Beatrixstraat, maar groeide uit tot een indrukwekkende meubelfabriek aan de Van Heemstraweg. De meubels die hier werden gemaakt stonden bekend om hun kwaliteit en vonden hun weg naar klanten in binnen- en buitenland. Van Nederlandse woonkamers tot showrooms in Parijs en Londen; de naam Walraven & Bevers genoot aanzien ver buiten de grenzen van Maas en Waal.

Maar Walraven & Bevers was slechts één van de vele bedrijven die de streek haar naam bezorgden. In de vorige eeuw vormde de meubelindustrie het economische hart van Maas en Waal. Grote namen als Van Gelder, Eltink, De Gorettis, Zondag Meubelfabrieken, Kerkhof, Salet’s en Walraven & Bevers zorgden samen voor werkgelegenheid voor duizenden mensen. In vrijwel ieder dorp waren meubelmakers, stoffeerders, houtbewerkers en transporteurs actief. Het vak werd vaak van vader op zoon doorgegeven en de trots op het ambacht was groot.

De meubelindustrie bracht niet alleen werk, maar ook saamhorigheid. Veel gezinnen waren afhankelijk van de fabrieken. Verenigingen en evenementen konden rekenen op steun van lokale ondernemers. Ook voetbalvereniging Leones profiteerde van de betrokkenheid van bedrijven als Walraven & Bevers. De fabrieken waren diep verweven met het dagelijkse leven in de streek.

De geschiedenis van Walraven & Bevers kent ook een indrukwekkend oorlogsverhaal. Tijdens de April-Meistaking van 1943 legden arbeiders in heel Nederland het werk neer uit protest tegen de Duitse bezetter. Ook in Beneden-Leeuwen werd gestaakt. De bezetter trad hard op en tientallen inwoners werden gearresteerd. Directeur Jan Walraven toonde grote moed door de verantwoordelijkheid voor de staking op zich te nemen in een poging zijn werknemers te beschermen. Uiteindelijk betaalde hij daarvoor de hoogste prijs. Op 5 mei 1943 werd hij samen met vier andere mannen gefusilleerd. Zijn naam blijft verbonden aan een van de meest aangrijpende gebeurtenissen uit de geschiedenis van Maas en Waal.

Na de oorlog brak opnieuw een bloeiperiode aan. De vraag naar meubels was groot en de fabrieken draaiden op volle kracht. Jarenlang leek de toekomst van de sector verzekerd. Maar vanaf de jaren zeventig veranderde de markt. De concurrentie uit het buitenland nam toe en steeds meer productie verhuisde naar landen waar goedkoper kon worden gewerkt. Langzaam verdwenen de ene na de andere fabriek uit het landschap van Maas en Waal.

Wat ooit een bruisende meubelregio was, veranderde geleidelijk. Fabriekshallen sloten hun deuren, machines werden stilgezet en generaties vakmanschap verdwenen uit het straatbeeld. Toch zijn de herinneringen gebleven. In verhalen van oud-medewerkers, in fotoalbums, in familiegeschiedenissen en in de trots van de mensen die er hun bestaan opbouwden.

De gebouwen van Walraven & Bevers mogen dan verdwijnen, de geschiedenis van de meubelindustrie in Maas en Waal blijft een verhaal dat verteld moet worden. Een verhaal van vakmanschap, doorzettingsvermogen, ondernemerschap en verbondenheid. Een verhaal dat onlosmakelijk verbonden blijft met namen als Walraven & Bevers, Van Gelder, Eltink, Van Zwam, Langenhuizen, De Gorettis, Zondag Meubelfabrieken en Kekhof.

Zij maakten van Maas en Waal een streek die bekendstond om haar vakmanschap. Een meubelrijk dat misschien verdwenen is, maar nooit vergeten zal worden.

De film is te zien op de site van de Jos Kruisbergen stichting