Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

“Ze zaten kletsnat en paniekerig bij elkaar, ik kon ze niet laten verdrinken” 

Zo herinnert cineast Jos Kruisbergen zich de hazenredding tijdens het hoge water van 1998. Op een klein stuk zomerkade zaten veertig hazen opgesloten door het snel stijgende water. Met een gammel bootje voer hij samen met vrijwilligers van de wildbeheerseenheid uit West Maas en Waal naar de dieren toe, voorzichtig en stap voor stap. Achter de dijk konden de hazen weer veilig terug de polders in. 

Waal treedt buiten haar oevers: herinneringen aan het hoge water van 1998 

Achtentwintig jaar geleden liet de Waal opnieuw haar kracht zien. In 1998 steeg het water gevaarlijk hoog in het Rivierengebied. De grote evacuatie van 1995 zat bij veel inwoners nog vers in het geheugen. Hoewel verwacht werd dat het water dit keer lager zou blijven, groeide de spanning langs de dijken met de dag. 

De Maas- en Waalse chroniqueur Jos Kruisbergen trok in die dagen met zijn camera langs de rivier. Hij legde vast wat zich afspeelde in dorpen en buurtschappen waar bewoners opnieuw geconfronteerd werden met de macht van het water. En zodra het water steeg, kwamen de dijkdorpelingen kijken naar het natuurverschijnsel, iedere keer weer gefascineerd door de kracht en het gedrag van de rivier. 

Een rode ochtend boven de Waal 

De zon komt langzaam op boven de Waal bij Tiel. In het eerste ochtendlicht kleurt het water rood. Op de Waalkade verschijnen borden met de waarschuwing: “Verboden toegang – hoog water.” Ondertussen staat schipper Jan van Schijndel bij het voetveer Hendrikus, dat normaal tussen Tiel en Wamel vaart. De rivier staat hoog en de stroming is sterk. 

De telefoon gaat.
“Vaart de pont nog?” vraagt iemand.
Jan kijkt naar het kolkende water en antwoordt rustig:
“Nee, we liggen eruit.”
Even later hangt hij een oud bord aan de reling: “Veer Tiel–Wamel gestremd.” 

Scholieren moeten omfietsen 

Op de Tielse Veerstoep staat Fons van Kerkhof uit Beneden-Leeuwen met zijn brommer naast zich.
“Ik ben over de brug gekomen, maar ik moet naar school,” zegt hij. 

Aan de andere kant van de rivier, bij de Wamelse Veerweg, staan groepjes scholieren bij elkaar. Normaal nemen ze de pont naar Tiel, maar vandaag kan dat niet.
“De pont vaart niet!” roept iemand.
Sommigen keren terug naar huis. Anderen nemen de lange omweg via de Prins Willem-Alexanderbrug. Ook Nancy van Wezel baalt.
“Dan moet ik maar over de brug naar school,” zegt ze. 

Onrust over waterstanden en voorbereidingen 

In het buurtschap De Kop bij Heerewaarden zijn bewoners druk bezig met voorbereidingen. Bij de familie Tek worden meubels en spullen naar hogere plekken gebracht of naar het dorp vervoerd. 

Een vrachtwagen stort zand zodat bewoners zandzakken kunnen vullen. Met kruiwagens rijden mensen af en aan om hun huizen tegen het stijgende water te beschermen. De activiteit trekt nieuwsgierige buren, die vanaf de dijk komen kijken naar het natuurverschijnsel. 

Bewoner Jan Zwemstra kijkt bezorgd naar de rivier en de berichten over waterstanden stroomopwaarts.
“De rivier de Moer en de Moezel geven veel water, dan klopt de stand van Keulen hier niet. Ik krijg water binnen,” zegt hij. Volgens hem zorgen de verschillende berichten over waterstanden voor veel onzekerheid. 

Scheuren in de nieuwe Waaldijk 

Bij Wamel en Boven-Leeuwen dondert het Waalwater met groot geraas over de zomerkades richting de dijk. Het water kolkt en schuimt. Tot schrik van sommige bewoners blijken er zelfs scheuren te zitten in de relatief nieuwe Waaldijk. Hoewel er volgens deskundigen geen direct gevaar is, zorgt het wel voor spanning onder de mensen die vlak achter de dijk wonen. 

Op een klein eilandje in de uiterwaarden staat nog een groep koeien. Door het snel stijgende water blijken ze vergeten te zijn bij de evacuatie. 

De redding van veertig hazen 

Tussen het natuurgeweld speelt zich een bijzonder moment af. Vrijwilligers van de wildbeheerseenheid uit West Maas en Waal ontdekken op een klein stuk zomerkade een groep hazen die door het water zijn ingesloten. Ongeveer driehonderd meter van de dijk ligt nog een smalle strook droog land. Daar zitten zo’n veertig hazen bij elkaar. 

Met een gammel bootje varen de vrijwilligers erheen. Aan boord zit cineast Jos Kruisbergen, zonder reddingsvest. Voorzichtig worden de hazen gevangen en naar veilige grond gebracht. Achter de dijk worden ze weer losgelaten zodat ze terug de polders in kunnen. Volgens Tom Valburg is het indrukwekkend om te zien hoe mensen zich inzetten om de dieren te redden. 

De wijsheid van de rivier 

De beelden die Jos Kruisbergen in die dagen maakt, laten niet alleen het gevaar zien, maar ook de schoonheid van de natuur. Brede watermassa’s, overstroomde uiterwaarden en dorpen die zich schrap zetten tegen het water vormen samen een indrukwekkend beeld. Kruisbergen denkt vaak terug aan wat oudere bewoners hem vertelden:
“Weer, wind en water zijn niet te sturen. Water zoekt altijd de weg van de minste weerstand.”
Een eenvoudige wijsheid die langs de rivieren al generaties lang wordt doorgegeven. 

Een historisch document 

Wat Jos Kruisbergen in 1998 vastlegde, is uitgegroeid tot een bijzonder historisch document van het Rivierengebied. Zijn beelden tonen niet alleen het natuurgeweld, maar ook de saamhorigheid van mensen die samenleven met de rivier. Veel van de opnamen zijn zo indrukwekkend dat ze bijna als posters aan de muur zouden kunnen hangen. 

De documentaire is nu te zien via de Jos Kruisbergen Stichting. En ook al zijn er inmiddels achtentwintig jaar verstreken, de herinneringen aan dat hoge water blijven stromen — net als de Waal zelf.