Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

“Ze zaten kletsnat en paniekerig bij elkaar, ik kon ze niet laten verdrinken” 

Zo herinnert cineast Jos Kruisbergen zich de hazenredding tijdens het hoge water van 1998. Op een klein stuk zomerkade zaten veertig hazen opgesloten door het snel stijgende water. Met een gammel bootje voer hij samen met vrijwilligers van de wildbeheerseenheid uit West Maas en Waal naar de dieren toe, voorzichtig en stap voor stap. Achter de dijk konden de hazen weer veilig terug de polders in. 

Waal treedt buiten haar oevers: herinneringen aan het hoge water van 1998 

Achtentwintig jaar geleden liet de Waal opnieuw haar kracht zien. In 1998 steeg het water gevaarlijk hoog in het Rivierengebied. De grote evacuatie van 1995 zat bij veel inwoners nog vers in het geheugen. Hoewel verwacht werd dat het water dit keer lager zou blijven, groeide de spanning langs de dijken met de dag. 

De Maas- en Waalse chroniqueur Jos Kruisbergen trok in die dagen met zijn camera langs de rivier. Hij legde vast wat zich afspeelde in dorpen en buurtschappen waar bewoners opnieuw geconfronteerd werden met de macht van het water. En zodra het water steeg, kwamen de dijkdorpelingen kijken naar het natuurverschijnsel, iedere keer weer gefascineerd door de kracht en het gedrag van de rivier.  Lees verder →

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Dodewaard, een centrale in herinnering 

Door Willem Waterman 

Een vooruitziende blik in 1999 

De Maas en Waalse chroniqueur Jos Kruisbergen had in 1999 al een scherp oog voor de historische waarde van de Kerncentrale in Dodewaard. Kruisbergen, die documentaires en reportages maakte voor de NOS (Gewest tot Gewest) en RTL, bezocht dat jaar samen met geluidsman Geert Megens de centrale voor een korte televisiereportage.
Tijdens die opnames dacht hij: hier moet ik meer van vastleggen, dit kan belangrijk zijn voor de geschiedschrijving. 

Van korte reportage naar unieke documentaire 

Anno 2026, vierentwintig jaar later, komt Kruisbergen met een uitgebreide en unieke documentaire over de kerncentrale in Dodewaard. Het is het resultaat van jarenlang vastleggen van verhalen, herinneringen en meningen rond een centrale die  sporen naliet in het dorp. 

Voor- en tegenstanders in het dorp 

Sjaak Vondel, destijds raadslid voor de PvdA in de gemeente Dodewaard, was tegen de kerncentrale, al was de gemeenteraad als geheel vóór.
Oud-actievoerder Dolf Janssen nuanceert het beeld: het dorp vaarde er ook wel bij. De school kreeg computers, er kwam een nieuwe brandweerwagen en ook verenigingen profiteerden van het bedrijf. 

Angst en nuchterheid 

Inwoner Jeanny van Ommeren was minder bang voor Dodewaard zelf dan voor kerncentrales in het oude Oostblok. Tijdens de ramp in Tsjernobyl moest het vee officieel op stal blijven, maar dat gebeurde niet: de dieren liepen gewoon buiten in de wei, vlak bij de kerncentrale.
Twee keer per dag kwam de overheid de melk controleren, maar met de melk was niets aan de hand. 

Van griesmeelfabriek tot bunker 

De kerncentrale werd gebouwd in 1965. Veel inwoners dachten aanvankelijk dat het om een soort griesmeelfabriek ging. Met Koninginnedag werd er zelfs een puzzelrit uitgezet waarbij auto’s naar de centrale reden. Binnen werd afgestempeld, men keek even rond en vertrok weer.
Later veranderde het beeld. De centrale werd een bunker, er kwamen acties en er werd ook vernield. 

Een centrale die het dorp binnendrong 

Er werkten zo’n 140 mensen. Volgens Dolf Janssen heeft de kerncentrale zich “behoorlijk ingevreten in het dorp”.  Jeanny van Ommeren herinnert zich vooral de overlast tijdens acties: bewoners moesten dan met een pasje naar huis.  Sjaak Vondel merkt op dat heel Nederland nu weet waar Dodewaard ligt. Dolf Janssen zegt dat de kerncentrale zich behoorlijk heeft ingevreten in de gemeenschap. Mensen wonen hier, werken hier; waarom zou je nu nog natrappen?  Sjaak Vondel zegt dat de meeste Dodewaarders er geen last van hadden en er ook geen problemen mee hadden, hoe je dan ook denkt over de kerncentrale. De centrale staat als veilig te boek. Dolf Janssen zegt over de kankergevallen: “Daar durf ik helemaal geen uitspraak over te doen. Het zou best kunnen dat er minder is dan in Nederland, of meer. Daarvoor is een epidemiologisch onderzoek nodig; daar heb ik het wel eens met de huisarts over gehad.” Wel weet ik dat er op verjaardagen wel eens over gesproken werd. 

 Duurzaamheid en onbeheerst afval 

Dolf Janssen sprak in 1999 de hoop uit dat de ingezette weg van duurzaamheid grootschalig zou worden. Over het radioactieve afval was hij kritisch: die hele keten is niet beheerst en niet beheersbaar. 

Vastgelegd voor de toekomst 

De documentaire is te zien op de website van de stichting van Jos Kruisbergen, die al 32 jaar als vrijwilliger het Rivierenland vastlegt voor huidige en toekomstige generaties.
Voor de camera van Jos Kruisbergen, samen met geluidsman Geert Megens, kreeg het verhaal van de kerncentrale in Dodewaard opnieuw een stem.  Dolf Janssen zegt dat de kerncentrale zich behoorlijk heeft ingevreten in de gemeenschap. Mensen wonen hier, werken hier; waarom zou je nu nog natrappen?  Sjaak Vondel zegt dat de meeste Doodewaarders er geen last van hadden en er ook geen problemen mee hadden, hoe je dan ook denkt over de kerncentrale. De centrale staat als veilig te boek. Dolf Janssen zegt over de kankergevallen: “Daar durf ik helemaal geen uitspraak over te doen. Het zou best kunnen dat er minder is dan in Nederland, of meer. Daarvoor is een epidemiologisch onderzoek nodig; daar heb ik het wel eens met de huisarts over gehad.” Wel weet ik dat er op verjaardagen wel eens over gesproken werd. 

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Vlaggen wapperen, knieën kraken 

Er stonden net nog geen borden inrijden verboden. Na de gezamenlijke koffie waren de oude knarren van de St. Henricusstraat in Wamel al in touw om hun straat met carnavalsvlaggen te versieren. Initiatiefnemer was Joop Lamers. Albert van Zwolgen en Jos de Kleijn blijven het mooie dorp verrassen met steeds opnieuw mooie ideeën.  De hoogbejaarde Mieke de Bast stond even stil, keek rond naar al het gezwoeg en glimlachte bij het zien van de vlaggen die van de oude Gierpont werden opgehangen. “Dat mensen allemaal meedoen, daar word ik blij van,” zei ze, terwijl haar kleine hond nieuwsgierig tussen de paaltjes snuffelde. Daarna liep ze rustig verder, af en toe kijkend hoe de vlaggen vrolijk in de wind dansten boven de straat.

Camera op straat, auto’s stil 

Midden op straat stond cineast Jos Kruisbergen met camera en statief. Auto’s moesten stoppen, want het drietal kwam aanlopen met rollator, boren en vlaggen. Voor het eerst werd deze straat een echte carnavalsstraat.  Een automobilist die moest stoppen riep tegen de cineast:
“Je bent toch met pensioen?” “Ja,” zei Jos lachend, “maar het kabinet heeft de leeftijd omhoog gedaan.”

Boren, vlaggen en geen vergunningen 

De carnavalsvlaggen en Wamelse vlaggen, ook van de oude Gierpont, werden vakkundig opgehangen. Bij de Wamelse Kinderboerderij De Hommel vond de boor gretig zijn weg. Hier moest een vlag komen te hangen; het hoorde toch ook bij de buurt.  Naar vergunningen werd niet gekeken. Joop Lamers moest een vlaggenmast op gemeentegrond zetten en zei lachend:  “Ik heb hem een jaar geleden al aangevraagd, maar nog niks gehoord.”  “Ik heb burgemeester Vincent van Neerbos gesproken en die vond het goed,” aldus Joop. “Mooie promotie.” Lees verder →

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Kaartjes als warme broodjes bij De Oude Gierpont

Het begon al voordat de nacht goed en wel zijn intrede had gedaan. Gisterenavond om elf uur parkeerde de eerste caravan bij het VTC in Wamel. Nog geen uur later werd de partytent uitgeklapt. Stoelen verschenen, glazen werden ingeschonken en onder het genot van een stevige borrel namen de eerste liefhebbers plaats. Ze wachtten geduldig, vastberaden en vooral gezellig, op wat zou komen: de start van de kaartverkoop voor De Oude Gierpont.

“Het wordt met het jaar gekker,” glimlachte nestor Harrie Lamers, terwijl hij het tafereel gadesloeg. Ook René Veseveld van De Oude Gierpont keek verbaasd. “We hadden gisteravond nog vergadering. We komen naar buiten… en de eerste stoelen stonden er al.”

Appjes in de vroege ochtend

Cineast Jos Kruisbergen zat rond vijf uur ’s ochtends nog te monteren toen de eerste appjes binnenkwamen.
‘Jos, je bent gestopt, maar je moet toch even komen. Dit is zo uniek. Ze staan al bij de kerk.’

Harrie Lamers grapte: “Ik denk dat we de kerk maar open moeten doen om iedereen kwijt te kunnen.” Dit was niet zomaar kaartverkoop, dit voelde als geschiedenis in wording.

Wanneer je aankwam, zag je in het donker nauwelijks iets. Maar je hóórde het wel: muziek, gelach en het geroezemoes van mensen die elkaar verhalen vertelden. Pure gezelligheid, midden in de nacht.

Van heinde en verre

Van heinde en verre kwamen ze naar het Wamelse Veergat. Zelfs uit Veenendaal. “Het moet niet gekker worden,” werd er lachend gezegd, maar de ondertoon was er één van trots. Dit is carnaval zoals het bedoeld is.

Toen het ’s nachts stevig begon te regenen, bleef de rij onverstoorbaar staan. Paraplu’s gingen omhoog, koffie verscheen, broodjes en versnaperingen deden de ronde. De minuten tikten langzaam weg, maar de sfeer bleef warm. Rond zeven uur ’s ochtends reikte de rij al bijna tot aan de kerk.

Dreumel laat zich van zijn beste kant zien

Tentenbouwer Jeron van Putten keek zijn ogen uit. “Dit hebben we nog nooit meegemaakt. We moesten met de auto’s door de rijen publiek om onze tent op te bouwen. Maar het is wél erg gezellig.”

Niet iedereen bleef tot het loket open ging. Jack van Leur uit Dreumel was er even , maar besloot rond zeven uur weer naar huis te gaan. “Ik ga geen zes uur staan wachten op een kaartje. Ik vier carnaval wel in Dreumel.”

Toch liet Dreumel zich van zijn meest verdienstelijke kant zien. Verdienstelijk Dreumelnaar Ingrid van Dijk kwam in de vroege ochtend langs met versnaperingen. Haar vrienden zaten al vanaf vier uur in de rij, en zij zorgde ervoor dat niemand iets tekort kwam. Een klein gebaar, maar tekenend voor de saamhorigheid die hier heerste. Bezoekers kwamen uit Veenendaal, Alphen, Beneden-Leeuwen — werkelijk van overal.

Carnaval zoals het hoort

Of iedereen uiteindelijk een kaartje heeft kunnen bemachtigen, is nog even afwachten. Zeker is wel dat de passe-partouts vrijdagavond online al binnen enkele minuten waren uitverkocht. Niemand lijkt het carnaval in het Wamelse Veergat te willen missen.

Cineast Jos Kruisbergen vatte het treffend samen:
“Wereldleiders zouden hier vier dagen in deze feestvreugde moeten rondlopen. Dan denken ze vanzelf: waar zijn wij eigenlijk mee bezig?”

Alles wijst erop dat het Veergat binnenkort weer verandert in die vertrouwde, kolkende mensenmassa.
Zoals vanouds. Zoals het hoort.

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Prins Mark en het Hart van Wamel

Opnieuw levert de Maas en Waalse cineast Jos Kruisbergen een prachtige documentaire af, ditmaal over zijn dorpsgenoot Prins Mark. De nieuwste film, die volledig was uitverkocht in Druten, kwam op een enorm scherm tot leven met indrukwekkende beelden en meeslepende muziek. Ademloos volgde het publiek het verhaal. Nadat de laatste noten waren weggestorven, was iedereen het erover eens: opnieuw is er een unieke film over ’t Wamelse Veergat gemaakt. Nu gaat de documentaire in premier op de site van de Jos Kruisbergen stichting

Kruisbergen volgde Prins Mark al vanaf jonge leeftijd. Vanuit de basisschool trokken de kinderen destijds gezamenlijk naar het VTC om daar carnaval te vieren. In de film vertelt Mark dat hij zich deze periode zelf niet meer kan herinneren. Mark is geboren en getogen in Wamel en zal het dorp naar eigen zeggen nooit verlaten.

De documentaire biedt een indrukwekkend kijkje, zowel voor als achter de schermen, in alles wat komt kijken bij carnaval in Wamel. Niet alleen Wamelnaren, maar ook bezoekers van ver buiten het dorp tonen zich zichtbaar trots op de oude Gierpont. Met soms poëtische beelden en zorgvuldig gekozen muziek trekken de carnavalsdagen voorbij. Daarbij wordt ook teruggegrepen op het rijke archief van Kruisbergen.

De kracht van zijn films zit in het oog voor detail en het ontbreken van een voice-over. Beelden worden niet aan elkaar gepraat, maar vertellen het verhaal zelf. Een film maken zonder commentaarstem is een van de moeilijkste vormen van vertellen, maar juist de mensen in beeld dragen hier het verhaal. Het is bijna niet onder woorden te brengen wat deze documentaire de kijker allemaal laat zien.

Opnieuw is een stukje geschiedenis vastgelegd — niet alleen in verhalen, maar nu ook op film. Burgemeester Vincent van Neerbos verwoordt het treffend: “Wamel is met carnaval het episch centrum van Nederland.” En dat begint al op jonge leeftijd.

Tot slot stelt Kruisbergen dat wereldleiders, in plaats van met elkaar ruzie te maken, één dag zouden moeten opgaan in dit feestgedruis van liefde, vrolijkheid, verbroedering en saamhorigheid. Dan zouden zij zich afvragen: waar zijn wij in godsnaam mee bezig?

De documentaire Prins Mark en het Hart van Wamel is te bekijken via de website van de Jos Kruisbergen Stichting.