Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

De laatste kogel was voor jezelf

Een telefoontje dat geschiedenis schreef

Het was in 2007, inmiddels 19 jaar geleden, toen bij Corrie Kruisbergen de telefoon ging. Aan de lijn was Van Oijen uit Appeltern, met een bijzondere vraag: of Jos eens kon komen praten. Wat daarna gebeurde, werd geschiedenis. Cineast Jos Kruisbergen besloot samen met zijn geluidsman Geert Megens een indrukwekkende documentaire te maken over de laatste Maas en Waalse Stoottroepers.

De Tweede Wereldoorlog eindigde 80 jaar geleden. In de hoop dat een derde ons bespaard blijft, legde Kruisbergen de verhalen van de laatste soldaten vast. Deze Stoottroepers, gehuld in burgerkleding, deelden hun ervaringen voor de camera. De eerste opnames dateren uit 2001 en de laatste werden in 2007 gemaakt. De documentaire bewaart hun levensverhalen voor huidige en toekomstige generaties.

De oorlog begint aan de Waal

Op 10 mei 1940 zag de jonge Hans Holst, woonachtig aan de Waal in Tiel, de eerste vliegtuigen uit het oosten naderen. De Duitse luchtmacht trok in formatie over de rivier, terwijl een post bij het Veerhuis in Wamel erin slaagde enkele toestellen neer te halen. De vliegtuigen stortten neer in de uiterwaarden. Voor Hans, toen nog een kind, was dit het begin van een oorlog die hij zijn leven lang zou herinneren.

Waalcrosser Frans de Vilder zwom de rivier over en roeide meerdere keren om mensen naar het veilige Maas en Waal te brengen. Hij riskeerde daarbij zijn leven. Duitse soldaten hielden de dijken van Tiel bezet en waren voortdurend op zoek naar verzetsstrijders en ontsnapte krijgsgevangenen.

Ooggetuigen van de gruwelen

Jaren later vertellen Hans en andere ooggetuigen hun verhaal aan de Maas en Waalse chroniqueur Jos Kruisbergen. In de documentaire delen ook Waalcrosser Frans de Vilder, Dirk Jan van Teeffelen uit Dodewaard en de Maas en Waalse Stoottroepers hun ervaringen.

Zij zagen hoe de Duitsers willekeurig dijkhuizen in brand staken en veertien onschuldige burgers uit Wamel zonder vorm van proces fusilleerden tegen de Tielse Waalmuur. De slachtoffers werden later gezamenlijk begraven op het Tielse kerkhof, waar hun namen nog steeds op een grote gedenksteen prijken. Elk jaar op 4 mei worden zij herdacht aan de Waalmuur.

Getuigenissen van de frontlinie

Op de Waalbanddijk vertellen De Eed Vink, Henk van den Boom, Frans Peters en Dirk Jan van Teeffelen hun oorlogsverhalen aan de kinderen van basisschool De Wijzer uit Beneden-Leeuwen. Maandenlang werkten Kruisbergen en Megens om deze geschiedenis vast te leggen. De aangrijpende getuigenissen vormen een belangrijk leermoment voor de toekomst.

De laatste kogel

De Stoottroepers stonden met hun geweren op posten aan de dijk, elk met slechts twee kogels. De laatste kogel was voor henzelf. Ze wisten dat gevangenneming door de Duitsers een zekere dood betekende. Velen sneuvelden in deze strijd.

Een blijvende herinnering

De kinderen van De Wijzer adopteren het oorlogsmonument bij de Stoottroeperskapel in Beneden-Leeuwen. Met militaire jeeps rijden ze van Dreumel over de Waalbanddijk naar Beneden-Leeuwen, om met eigen ogen te zien waar de posten van de Stoottroepers waren.

Een tastbare les in moed en geschiedenis. Een film en een monument met eeuwigheidswaarde.

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Fruitplukkers gezocht: Pax Christi schiet de fruittelers te hulp

Het is inmiddels alweer 25 jaar geleden dat de Maas en Waalse cineast Jos Kruisbergen het Pax Christi College bezocht. Hij ging er op zoek naar scholieren die in hun vrije tijd appels wilden plukken. In de Betuwe en het Land van Maas en Waal was het een drukke periode voor de fruittelers, want tijdens de pluk was er altijd behoefte aan extra handen.

Voor zijn camera vertelt Antoinette Kooijmans uit Dreumel dat er op school een folder hing waarin leerlingen werden opgeroepen om appels te gaan plukken. Fruitteler Ronald van der Zandt zat in die drukke plukperiode met een probleem: hij kwam maar liefst tien plukkers tekort. Daarom werd er gekeken of leerlingen van het Pax Christi College misschien konden helpen. Lees verder →

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

De zwartste dag van Wamel blijft spreken: 82 jaar later een monument, een film en nog altijd onbeantwoorde vragen

Precies 82 jaar geleden, op 20 september 1944, werd een van de zwartste bladzijden uit de geschiedenis van Wamel geschreven. Veertien Wamelnaren werden opgepakt. Bij het transformatorhuisje werden zij door enkele Duitse soldaten via de Veerweg naar de pont gebracht. Vanaf daar werden zij naar Tiel afgevoerd, waar zij tegen de Waalmuur werden geëxecuteerd.

Dat aangrijpende verhaal wordt verteld door ooggetuigen uit die tijd, onder wie Dit Melis en Jo van Weerdenburg, die destijds voor de camera van Jos Kruisbergen hun herinneringen deelden.

Kruisbergen putte voor de documentaire opnieuw uit zijn rijke en onschatbare archief. Daarmee wilde hij, samen met Samen Wamel, Museum Tweestromenland en Historisch Wamel, het verhaal van deze dramatische gebeurtenis kracht bijzetten. Dat gebeurde ter gelegenheid van de opening op zondag 20 september 2026, toen ook het herdenkingsmonument werd onthuld.

In een indrukwekkende documentaire brengt Kruisbergen het droevige verleden opnieuw tot leven. Beelden en verhalen uit het verleden worden verbonden met het heden, zodat ook de huidige generatie kan zien en begrijpen wat er zich in september 1944 in Wamel en Tiel heeft afgespeeld.

Een monument met foto’s en verhalen

Leo Bouman, Hein Mouilin en Wijnand Eissens staken twee jaar geleden de koppen bij elkaar. Zij kwamen met het initiatief om een herdenkingsmonument met foto’s en verhalen te realiseren. Het monument werd onthuld door Annie Schonenberg, die bij de executie haar opa en twee ooms verloor.

Onder grote belangstelling vond de onthulling plaats. Daarmee kreeg een belangrijk en aangrijpend hoofdstuk uit de geschiedenis van Wamel een blijvende plek.

De rol van Thymen Schippers

De documentaire kwam mede tot stand dankzij Thymen Schippers, de kleinzoon van Jos Kruisbergen. Hij vertelde zijn opa waar hij naartoe ging en wat daar gebeurde. Zonder dat gesprek was dit filmverhaal er waarschijnlijk nooit gekomen.

Thymen ging als kraanmachinist mee naar de Wamelse Veerweg, waar hij samen met tientallen vrijwilligers hielp met het graafwerk en het storten van het beton voor het monument.

Voor Jos Kruisbergen heeft de oorlog altijd een bijzondere betekenis gehad.

„Ja, ik heb iets met de oorlog.”

Al in 1993 op zoek naar de verhalen van de oorlog

De belangstelling van Kruisbergen voor de oorlog begon al veel eerder. In 1993, toen Wamel zijn 1100-jarig bestaan vierde, maakte hij samen met zijn dorpsgenoot Frans van Oijen een documentaire over de oorlogsjaren. Daarin werden verschillende ooggetuigen uit die tijd geïnterviewd, waaronder Prins Bernhard.

Niet alleen in Wamel werd naar verhalen gezocht. Ook in Tiel spraken Kruisbergen en Van Oijen met verschillende ooggetuigen. Daarbij kwamen ook gebeurtenissen ter sprake waar tot op de dag van vandaag, voor zover Kruisbergen weet, nog altijd vragen over bestaan.

Zo werd verteld over mensen die tijdens de oorlog naar de Julianaschool in Tiel zouden zijn gebracht. Wat er daarna precies met deze mensen is gebeurd, is voor zover bekend nooit opgehelderd. Zij zijn, voor zover Kruisbergen weet, ook nooit teruggevonden.

Juist zulke verhalen laten zien hoeveel vragen de oorlog nog altijd met zich meedraagt. Sommige gebeurtenissen zijn vastgelegd en kunnen worden verteld aan de hand van documenten, foto’s en ooggetuigen. Andere verhalen blijven omgeven door onzekerheid en onbeantwoorde vragen.

De documentaire uit 1993 kreeg landelijke bekendheid. Er was aandacht voor de film op radio en televisie en in regionale en landelijke kranten. Later keerde Kruisbergen rond 20 september nog eens met ooggetuigen terug naar de gebeurtenissen voor een televisie-uitzending.

Opnieuw naar Tiel

Voor de nieuwe documentaire bleek dat er in het archief van Kruisbergen niets meer aanwezig was van Tiel. Het materiaal dat daar ooit was opgeslagen, was verloren gegaan door een crash.

Daarom werd besloten opnieuw naar Tiel te gaan. Kruisbergen filmde bij het monument aan de Waalmuur, de plaats waar de veertien Wamelnaren werden geëxecuteerd. Ook werd gefilmd op het kerkhof waar de veertien slachtoffers gezamenlijk begraven liggen.

Met deze beelden kreeg het filmverhaal meer betekenis en werd de verbinding tussen Wamel en Tiel opnieuw zichtbaar.

Een blijvende herinnering

Precies 82 jaar na de dramatische gebeurtenissen werd in Wamel een belangrijk stuk geschiedenis opnieuw onder de aandacht gebracht. Met het monument, de foto’s, de verhalen van ooggetuigen en de documentaire blijft de herinnering aan de veertien Wamelnaren levend.

Wat op 20 september 1944 begon als een van de zwartste dagen uit de geschiedenis van Wamel, kreeg op 20 september 2026 een blijvende plek in het dorp.

Maar de geschiedenis kent meer verhalen. Sommige zijn bekend en worden opnieuw verteld. Andere vragen nog altijd om antwoorden. Juist daarom blijft het belangrijk dat ooggetuigen hun herinneringen vertellen en dat foto’s, documenten, films en andere bronnen worden bewaard.

Binnenkort wordt bij de informatieborden ook een QR-code geplaatst. Wie de code met een telefoon scant, krijgt aanvullende informatie over het verhaal dat op de borden wordt verteld. Zo kunnen bezoekers zich verder verdiepen in de gebeurtenissen en de geschiedenis achter deze bijzondere plek.

De belangstelling rond de onthulling was groot. Daarmee werd niet alleen een monument onthuld, maar ook een stukje geschiedenis opnieuw doorgegeven aan de volgende generaties.

De documentaire van Jos Kruisbergen is te bekijken via de Stichting Jos Kruisbergen. Ga naar www.joskruisbergen.nl en klik door naar de film.

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Hoge dijken, laag water en schepen op de Waal

Het is een bijzonder
gezicht aan de Veerdam in Druten. De Waal, die normaal gesproken als
een brede rivier tussen de hoge dijken stroomt, staat laag. Heel laag
zelfs. Waar normaal het water de uiterwaarden en geulen vult, liggen
nu grote stukken droog en kaal in de zon.

Cineast Jos Kruisbergen
trok eropuit met zijn camera en drone om dit bijzondere beeld vast te
leggen. Vanaf de Veerdam kijkt hij uit over de rivier. Toeristen en
inwoners zitten er rustig aan de waterkant. Even geen haast, geen
drukte. Alleen het geluid van de rivier, de wind en af en toe het
voorbijvaren van een schip.

De schepen lijken bijna op
het zand te liggen. Hun bodems komen maar nauwelijks boven het water
uit. Toch varen de schippers rustig verder. Van links naar rechts
trekken de binnenvaartschepen over de Waal. Zij kennen de rivier en
weten precies waar de vaargeul loopt. Een paar meter te veel naar
links of rechts kan immers betekenen dat een schip een zandbank
raakt. Lees verder →

Alle films op deze website zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gekopieerd. Het plaatsen van een link naar onze website is wel toegestaan.

Titel:
De dag dat Batenburg gered werd

door
Ruud Stoeten

Batenburg, 21 september 2005 — De zon scheen zacht over
het oude stadje aan de Maas, waar honderden mensen zich hadden
verzameld op De Maasdijk voor een bijzondere herdenkingsdienst.
Tussen de vlaggen, bloemen en ingetogen gezichten zweefde de
herinnering aan een dramatische dag, precies 61 jaar geleden.
Filmmaker Jos Kruisbergen en zijn vaste geluidsman Geert Megens
legden de gebeurtenis vast in een indrukwekkende documentaire.

“Het was professioneel opgezet,” vertelde Ilse Kuijpers na
afloop. “Maar bovenal indrukwekkend en doordrenkt van historisch
besef.”

Ook burgemeester Gosse Noorderwier sprak de menigte toe: “De
jongens in dat vliegtuig waren twintig, drieëntwintig misschien. Ze
gaven hun toekomst, hun leven, om Batenburg te redden. Dat mogen we
nooit vergeten.”

Terug naar 21 september 1944

Op die bewuste dag, 21 september 1944, steeg vanaf het Britse
vliegveld Fairford een zware Stirling op. Aan boord: negen jonge
mannen, een vracht aan levensmiddelen en munitie. Hun missie was
helder: een dropping bij Oosterbeek, waar de 1ste Airborne Division
zwaar onder vuur lag.

Na een succesvolle operatie zette het toestel koers terug naar
Engeland. Maar boven Nederland doken plots drie Duitse
jachtvliegtuigen op. Staartschutter Bellamy aarzelde te lang — hij
dacht dat het geallieerde vliegtuigen waren. Toen het vuur opende,
was het al te laat. De Stirling vloog in brand.

Piloot Anderson wist in zijn laatste momenten het brandende
vliegtuig net van het stadje weg te trekken. Het toestel stortte met
geweld neer in de Maas, in stukken uiteen. Het centrum van Batenburg
werd zo op het nippertje gespaard van verwoesting.

Twee circusmedewerkers, die nog in het stadje verbleven, sprongen
de rivier in. Ze haalden drie bemanningsleden levend uit het wrak.
Tweede piloot Conry Candler werd enkele dagen later dood aan de oever
gevonden. Zijn lichaam werd in een deken gewikkeld en begraven op het
katholieke kerkhof van Batenburg.

Voor velen was het hoogtepunt van de herdenking in 2005 het moment
waarop een Dakota-vliegtuig laag over de Maas vloog, recht boven
Batenburg. “Het bracht alles terug,” zei Chris de Klein. “De
spanning, de offers, en het besef dat vrijheid nooit vanzelfsprekend
is.”

Wies Streef vatte het treffend samen: “Deze mensen gaven hun
leven om Batenburg te redden. Dat draag je voor altijd mee.”

Zo leeft de geschiedenis voort — in herinnering, in beelden,
en in het hart van een stadje dat nooit zal vergeten.